Khi một người mất để lại hai bản di chúc, việc xác định bản nào có hiệu lực là yếu tố quyết định cách chia di sản. Pháp luật quy định rõ nguyên tắc xử lý để đảm bảo đúng ý chí cuối cùng của người lập di chúc.

1. Thế nào là một bản di chúc hợp pháp?

Theo các quy định từ Điều 627 đến Điều635 Bộ luật dân sự 2015, một di chúc chỉ được coi là hợp pháp khi đáp ứng đầy đủ ba nhóm điều kiện: điều kiện về chủ thể lập di chúc, điều kiện về nội dung và điều kiện về hình thức.

Thứ nhất: Điều kiện về chủ thể lập di chúc

Người lập di chúc phải có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, tinh thần minh mẫn, không bị lừa dối, cưỡng ép tại thời điểm lập di chúc. Nếu người lập di chúc bị bệnh tâm thần, không làm chủ hành vi hoặc bị người khác chi phối, di chúc có thể bị tuyên bố vô hiệu vì không thể hiện ý chí thật sự.

Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi vẫn được lập di chúc nhưng cần sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ và phải lập thành văn bản.

Người không biết chữ hoặc bị hạn chế về thể chất vẫn có thể lập di chúc, nhưng phải có người làm chứng lập thành văn bản, sau đó phải được công chứng hoặc chứng thực.

Thứ hai: Điều kiện về nội dung di chúc

Nội dung di chúc phải thể hiện ý chí tự nguyện, trung thực của người lập và không vi phạm điều cấm, không trái đạo đức xã hội.

Di chúc hợp pháp phải có đủ các nội dung chủ yếu theo Điều 631 BLDS như:

– Thời gian lập di chúc;

– Họ tên, nơi cư trú người lập di chúc;

– Họ tên người được hưởng di sản;

– Tài sản để lại và nơi có tài sản.

Ngoài ra, người lập di chúc có thể ghi thêm các thông tin khác như người quản lý di sản, người giữ di chúc, nghĩa vụ của người thừa kế, điều kiện hưởng di sản…

Di chúc phải viết rõ ràng, không viết tắt, không ký hiệu, nếu gồm nhiều trang phải đánh số thứ tự và người lập di chúc phải ký hoặc điểm chỉ trên từng trang. Mọi sửa chữa, tẩy xóa phải được ký xác nhận.

Thứ ba: Điều kiện về hình thức của di chúc

Di chúc có thể được lập bằng miệng hoặc bằng văn bản, tùy hoàn cảnh:

1. Di chúc miệng

Chỉ lập khi người để lại tài sản bị cái chết đe dọa, không thể lập bằng văn bản.
Di chúc miệng hợp pháp khi:

– Ý chí cuối cùng được thể hiện trước ít nhất hai người làm chứng;

– Người làm chứng phải ghi chép lại ngay lập tức và cùng ký hoặc điểm chỉ;

– Trong 05 ngày làm việc, nội dung này phải được công chứng hoặc chứng thực.

Nếu sau 03 tháng, người lập di chúc vẫn còn sống, minh mẫn thì di chúc miệng tự động hết hiệu lực.

2. Di chúc bằng văn bản

– Di chúc có người làm chứng:
Người lập di chúc có thể tự viết, tự đánh máy hoặc nhờ người khác viết, nhưng phải có ít nhất hai người làm chứng. Người lập di chúc ký hoặc điểm chỉ trước mặt người làm chứng, và người làm chứng ký xác nhận.
Những người không được làm chứng bao gồm: người thừa kế, người có quyền/nghĩa vụ liên quan, người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi…

– Di chúc không có người làm chứng:
Phải do chính người lập di chúc tự viết và ký tên, đồng thời đáp ứng đầy đủ các điều kiện về chủ thể và nội dung.

–  Di chúc có công chứng, chứng thực:
Người lập di chúc có thể yêu cầu công chứng viên hoặc UBND xã chứng thực.
Những người thừa kế hoặc người có quyền, nghĩa vụ liên quan không được công chứng hoặc chứng thực di chúc này.

–  Di chúc bằng văn bản không công chứng, chứng thực:
Để hợp pháp, phải đủ điều kiện về chủ thể và nội dung, đồng thời phải có ít nhất hai người làm chứng, người lập di chúc ký/điểm chỉ trước mặt người làm chứng.

Hiệu lực của di chúc (Điều 643 BLDS 2015)

– Di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế (người lập di chúc chết).

– Di chúc không có hiệu lực toàn bộ hoặc một phần nếu:

+ Người thừa kế chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc;

+ Cơ quan, tổ chức được hưởng di sản không còn tồn tại.

– Di sản không còn vào thời điểm mở thừa kế thì phần di chúc tương ứng không có hiệu lực.

– Nếu chỉ một phần di chúc không hợp pháp mà không ảnh hưởng đến phần còn lại, thì chỉ phần đó mất hiệu lực.

2. Chia di sản thừa kế trong trường hợp tồn tại 02 bản di chúc

Theo Điều 640 Bộ luật Dân sự 2015, người lập di chúc có toàn quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ bản di chúc đã lập bất kỳ lúc nào. Vì vậy, khi một người để lại hai hoặc nhiều bản di chúc, việc xác định bản nào có hiệu lực phải căn cứ vào ý chí cuối cùng và tính hợp pháp của từng bản

Trường hợp 1: Di chúc mới chỉ sửa đổi, bổ sung một phần nội dung di chúc cũ

Nếu di chúc sau chỉ điều chỉnh một số nội dung cụ thể, thì:

– Phần được bổ sung hoặc sửa đổi trong di chúc mới sẽ thay thế nội dung tương ứng của di chúc trước.

– Phần không bị sửa đổi của di chúc cũ vẫn tiếp tục có hiệu lực.

Như vậy, hai bản di chúc có thể cùng tồn tại, miễn là nội dung của chúng không mâu thuẫn.

Ví dụ:
Bà B lập di chúc năm 2019 chia toàn bộ tài sản cho hai con trai.
Năm 2022, bà lập thêm di chúc chỉ định riêng căn hộ chung cư cho cháu nội.
→ Khi bà mất, căn hộ được chia theo di chúc 2022; các tài sản còn lại chia theo di chúc 2019.

Trường hợp 2: Di chúc mới thay thế toàn bộ di chúc cũ

Khi người để lại di sản lập một bản di chúc hoàn toàn mới nhằm thay thế bản cũ, thì:

– Di chúc trước bị hủy bỏ,

– Chỉ di chúc sau cùng có hiệu lực.

Trường hợp 3: Có nhiều bản di chúc nhưng không xác định được bản lập sau, hoặc nội dung mâu thuẫn

Khi tồn tại nhiều bản di chúc nhưng:

– Không xác định được thời điểm lập bản nào sau,

– Hoặc nội dung các bản di chúc mâu thuẫn, không rõ ràng,
thì áp dụng Điều 648 BLDS 2015:

– Những người thừa kế theo di chúc phải cùng nhau giải thích dựa trên ý chí đích thực của người để lại di sản.

– Nếu họ không thống nhất được, có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết.

– Nếu chỉ một phần nội dung không thể giải thích nhưng không ảnh hưởng phần còn lại, thì chỉ phần không giải thích được vô hiệu.

Trong trường hợp không thể xác định được di chúc hợp pháp hoặc di chúc cuối cùng, thì tất cả các bản di chúc liên quan có thể bị xem là không có hiệu lực. Khi đó, di sản sẽ được chia theo thừa kế theo pháp luật.

Liên hệ tư vấn pháp luật: Công Ty Luật Hà Châu

📞 Hotline: 096 432 1234
📧 Email: luathachau@gmail.com
🌐 Website: luathachau.vn | luatsuquangbinh.vn | luatsuquangtri.net

📍 Trụ sở chính: Số 02H, đường Vũ Quang, phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh
📍 Chi nhánh Quảng Trị: Số 169 Lý Nam Đế, phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị
📍 Chi nhánh Nghệ An: Số 88 Phạm Đình Toái, phường Vinh Phú, tỉnh Nghệ An
📱 Fanpage: Luật Hà Châu – Luật Sư Tư Vấn Pháp Luật Trực Tuyến
🎥 YouTube: @luathachau_luatsuhatinh2269
🎵 TikTok: @luathachau4
#luatsuChieu #luatsu #LuatsuHaTinh #LuatsuNgheAn #LuatsuQuangBinh #LuatsuQuangTri #LuatHaChau ThuaKe #DiChuc #ChiaDiSan #DanSu2015 #PhapLuatThuaKe #NhieuDiChuc #DiChucHopPhap #TuVanPhapLy